Κοινωνική Εργασία με Άτομα με Ειδικές Ανάγκες

Π.Δ. 407/80

Η κοινωνική εργασία από την αρχή της εμφάνισής της έχει εκτεταμένη εμπλοκή με άτομα και κοινωνικές ομάδες, που το καθημερινό και πολιτικό λεξιλόγιο προσδιορίζει με ειδικές ανάγκες (ΑμΕΑ) ή κοινωνικά αποκλεισμένες. Οι προσεγγίσεις της δεν περιορίζονται στην κατανόηση της φύσης και στην αντιμετώπιση των ποικίλων ψυχοκοινωνικών προβλημάτων τους. Εστιάζονται στις διεργασίες διαμόρφωσης και τις δυνητικές δυναμικές ανατροπής των συνθηκών καταπίεσης ή συμμαχίας, οι οποίες ωθούν άτομα, οικογένειες και ομάδες στις παρυφές ή έξω από τις περιοχές ισχύος των ανθρώπινων δικαιωμάτων και σε συνθήκες στέρησης ή περιορισμού και μη απόδοσης των κοινωνικών δικαιωμάτων.

Εξετάζονται η πορεία σχεδιασμού και ανάπτυξης της κοινωνικής πολιτικής για ΑμΕΑ όλων των κατηγοριών στην Ελλάδα τον 20ό αιώνα στους τομείς της εκπαίδευσης, της απασχόλησης, της υγείας, της στέγασης και της κοινωνικής φροντίδας και οι συνεχιζόμενες μεταρυθμιστικές προσπάθειες. Αναλύονται οι ασυμμετρίες ή και αντιφάσεις των αποσπασματικών, ελλειμματικών, ασυνεχών και ασύνδετων μεταξύ τους προγραμμάτων, τα οποία ευνοούν τον αποκλεισμό.

Αναπτύσσεται η θεωρητική τεκμηρίωση των παρεμβάσεων της κοινωνικής εργασίας που στοχεύουν στην επίτευξη αυτονομίας, ανάπτυξης και συμμετοχής στη λήψη των αποφάσεων καθώς και στην αξιοπρέπεια - ποιότητα ζωής των ευπαθών ατόμων και ομάδων. Τα σύγχρονα ολιστικά μοντέλα συνδυάζουν μέσα και τεχνικές γενικής και κλινικής κοινωνικής εργασίας στο πλαίσιο δικτύων υπηρεσιών υγείας και πρόνοιας και δικτύων διεπαγγελματικής συνεργασίας από κοινού με τα δίκτυα συλλόγων των ίδιων ή φίλων των ΑμΕΑ.

Θεματικές ενότητες

Οι εννοιολογικές κατασκευές του όρου ΑμΕΑ. Η διαμόρφωση της εικόνας του «άλλου»: ομαδοποίηση κατά βαθμό ικανότητας, η απόδοση ετικέτας με τη χρήση διαγνωστικών μεθόδων κ.α..

Η ηγεμονία της ρητορείας και της ιδεολογίας, στερεότυπα και προκαταλήψεις σχετικά με τον τρόπο ζωής τους και τις δυνατότητές τους. Η μαθημένη ανημποριά. .

Οι παραδοσιακές προσεγγίσεις των ΑμΕΑ: το άσυλο. Έννοιες στόχοι και προγράμματα αποασυλοποίησης μέσα και έξω από το ίδρυμα - ο ρόλος της κοινωνικής εργασίας (ανάδοχη φροντίδα, υποστηριζόμενη διαβίωση, επανένταξη) κ.α. Το παράδειγμα της Λέρου -βιντεοταινία.

Μορφές ΑμεΑ. Επίκτητες αναπηρίες και η τρίτη ηλικία: αποσταθεροποίηση σχέσεων και προσδοκιών σε μικρο-, μεσο- και μακρο-επίπεδο. Υπηρεσίες- ολιστικά μοντέλα κοινωνικής εργασίας.

Πολιτικές για τα ΑμΕΑ στην Ελλάδα , σε χώρες της κεντρικής Ευρώπης και τις Σκανδιναυικές. Ρόλος κρατικών, μη κυβερνητικών, ιδιωτικών και εκκλησιαστικών οργανώσεων.

Ακούοντας τη φωνή των ΑμΕΑ. Στρατηγικές ενδυνάμωσης. Ομάδες αυτοβοήθειας. Πορεία προς την αυτόμομη και αξιοπρεπή διαβίωση στην κοινότητα.

Κοινωνική εργασία με τα σχήματα οικογένειας και το άτυπο δίκτυο των ΑμΕΑ

Γνωριμία με φορείς της ιδιότητας ΑμΕΑ. Ομάδα ΑμΕΑ στο «διδάσκει» τις εμπειρίες στην οικογένεια, τη γειτονιά, τις υπηρεσίες, τις παροχές και τους κοινωνικούς λειτουργούς, και μιλά για τις προσδοκίες της.

Καινοτόμες προσεγγίσεις με τη χρήση της ηλεκτρονικής τεχνολογίας για την απόκτηση δεξιοτήτων και την αποκατάσταση των ΑμΕΑ. Παιδιά του δρόμου προγράμματα εκπαίδευσης σε τέχνες στο δρόμο και τηλεϋποστήριξης.

Συμπεράσματα ερευνών για στάσεις της ελληνικής κοινωνίας έναντι κατηγοριών ΑμΕΑ και τις ιδιαίτερες ανάγκες τους (απασχόληση, συζυγική, σεξουαλική ζωή). Έρευνα - αξιολόγηση προγραμμάτων.

Eνδεικτική Βιβλιογραφία

Αντζακλή Ε.(2000): «Συμβουλευτική και ψυχοκοινωνική στήριξη γονέων: ένα πρόγραμμα για γονείς παιδιών με ειδικές ανάγκες», στο: Καλαντζή Σ., Μπεζεβέγκης Η. (επιμ): Θέματα ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 201-212.

Callias, M. (1989): «Εκπαίδευση σε κοινωνικές δεξιότητες».Στο: Τσιάντης Γ., Μανωλόπουλος Σ. (επιμ.) Σύγχρονα Θέματα Παιδοψυχιατρικής. Τόμος Γ΄, Θεραπευτικές προσεγγίσεις, Καστανιώτης, Αθήνα, 251-273.

Eθνικό Kέντρο Kοινωνικών Eρευνών (1996): Διαστάσεις του κοινωνικού αποκλεισμού στην Ελλάδα (τόμος Α΄), ΕΚΚΕ, Αθήνα.

Ζώνιου-Σιδέρη Α., (επιμ.) (2004): Σύγχρονες ενταξιακές προσεγγίσεις. Τόμοι Α΄και Β΄. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα.

Μαδιανός Μ. (1998): Η ψυχοκοινωνική αποκατάσταση, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα.

Renz-Beaulaurier R. (1994): "Empowering people with disabilities: The role of choise", στο : Gutierrez L., Parsons R. Cox E. (1994): Empowerment in social work practice. A sourcebook. Sage, London

Στασινός Δ. (1991): Η ειδική εκπαίδευση στην Ελλάδα. Αντιλήψεις θεσμοί και πρακτικές. Κράτος και ιδιωτική πρωτοβουλία (1906-1989), Gutenberg, Αθήνα.

Συμβούλιο της Ευρώπης (1986): «Σύσταση για την απασχόληση των μειονεκτούντων της 24.7.1986. (86/379/ΕΟΚ)», Εφημ. Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων: L.225/ 43 - 47/ 12.8.86.

Τάφα Ε., (επιμ.) (1997): Συνεκπαίδευση παιδιών με και χωρίς προβλήματα μάθησης και συμπεριφοράς, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα.

Ward, D. and Μ ullender, A. (1991): "Facilitation in self-directed groupwork", Groupwork, 4(2), 141-151.